Alışkanlıkların Hayatımızdaki Yeri

Alışkanlıklar, hayatımızın önemli bir parçası. Hatta o kadar önemli ki Duke Üniversitesi'nin 2006 yılında yaptığı araştırmaya göre günlük eylemlerimizin yüzde 40’tan fazlasını alışkanlıklar oluşturuyor.

138
138

Alışkanlıklar, hayatımızın önemli bir parçası. Hatta o kadar önemli ki Duke Üniversitesi’nin 2006 yılında yaptığı araştırmaya göre günlük eylemlerimizin yüzde 40’tan fazlasını alışkanlıklar oluşturuyor.

Günlük hayatımızda bu kadar yeri olan alışkanlıklarımız, aynı zamanda bizim için çok faydalı. Çünkü beynimiz, biz bir alışkanlığı yerine getirirken daha az enerji harcıyor ve buradan tasarruf ettiği enerjiyi diğer görevlere aktarabiliyor. Hatta beynimiz, her davranışı bir alışkanlık haline getirmeye çalışıyor. Ama bu durumun da kendine has bir problemi oluyor: Beynimiz iyi ve kötü alışkanlığın ayrımını yapamıyor.

Alışkanlık Döngüsü

Her alışkanlık 3 ana bölümden oluşur. (The Power of Habit, Charles Duhigg)

  • İşaret: Bizi, alışkanlık eylemine iten, süreci başlatan hareket.
  • Rutin: Fiziksel, zihinsel ya da duygusal olarak yapılan alışkanlık eylemi.
  • Ödül: Alışkanlığın sonunda bizi bekleyen ve beynimizim bu alışkanlığı hatırlamasına değecek olan hediye.

Örneğin kahve bizim alışkanlığımız olsun ve iş yerinde çok sık kahve tükettiğimizi varsayalım. Ne zaman işte, verilen görevde takılıp kalsak, bir kahve içtiğimizi düşünelim.

Burada bizi zorlayan görev işaret oluyor. Rutin eylem ise gidip kendimize kahve hazırlamamız. Ödülü ise kahvenin verdiği tat ve işten biraz olsun uzaklaşmanın verdiği rahatlık diyebiliriz.

Sigarayı, TV’yi, cep telefonunda oynadığınız oyunları, sporu, egzersizi bir düşünün. Hepsini tetikleyen bir işaret, rutin bir eylem ve sonucunda size verilen bir ödül vardır.

Bir Alışkanlık Yaratmak

Herhangi bir alışkanlık yaratmak için bu “alışkanlık döngüsünün” oluşturulması gerekiyor.

Örneğin spora gitmek istiyorsunuz, her sene bir spor merkezine kaydoluyorsunuz ve birkaç defa gittikten sonra devam edemiyorsunuz.

Sporda yaptığınız egzersizler, alışkanlık döngüsünün “rutin” kısmını oluşturuyor. Spor yapmanın sizin için gerçek bir alışkanlık haline gelmesi içinse öncelikle bunu başlatan bir işaret yaratmak gerekiyor. Örneğin akşam işten çıkınca ilk yaptığınız şey spora gitmek olsun. Bunu belirli bir süre denedikten sonra beyniniz iş çıkışıyla spora gitmeyi eşleştirecek ve her iş çıkışında size sporu hatırlatacak. Ya da sporu öğle aralarında yapmayı deneyebilirsiniz. Burada amaç, sporu bir şeyin başına ya da sonuna bağlamak.

Sporu, net bir işarete bağladıktan sonra ise bir ödül gerekiyor. Ödül, spor yapmanın verdiği kendini iyi hissetme duygusu olabilir. Spordan sonra hormonlardan kaynaklanan zafer hissi olabilir. Eğer yeterli değilse spor sonrası, yaptığınız egzersize zarar vermeyecek bir tatlı kaçamağı bile olabilir. Belirli bir süre bunu yaptıktan sonra beyniniz o ödül için sizde bir spor yapma isteği yaratacak. Hatta bir araştırma, işaretin geldiği anda beynin ödül merkezinde hareketlenme olduğunu gösteriyor. Yani siz işten çıkınca, beyninizin ödül merkezi sizi o ödülü almanız için o egzersizi yapmaya zorlayacak.

İlgili Haber  Yeni BTK Başkanı belli oldu

Bir Alışkanlığa Son Vermek

Farelerle yapılan bir araştırma, bir alışkanlığın asla kaybolmadığını, aynı ödül olduğunda alışkanlık döngüsünün tekrar kurulduğunu gösteriyor. O yüzden bir alışkanlığın asla yok olmayacağını kabul etmek gerekiyor. Bu yüzden bir alışkanlığa son vermek için alışkanlık döngüsündeki rutini değiştirmek gerekiyor. Yani yeni bir rutin yaratmak şart.

Diyelim sigarayı bırakmak istiyorsunuz. Öncelikle sigara alışkanlığınızı çok iyi inceleyip onun alışkanlık döngüsünü çıkarmanız, işaretini ve ödülünü belirlemeniz gerekiyor. Diyelim iş yerinde bir görevi bitirip yeni bir göreve başlamadan önce sigara içiyorsunuz. Yani işaretiniz yeni bir görev. Rutininiz dışarı çıkıp sigara içmek. Ödülünüz ise işe bir mola verip işten biraz olsun uzaklaşma isteği, dışarıda diğer insanlara sohbet etmek olsun. Bu durumda yapmanız gereken şey, aynı işaretle başlayıp aynı ödülü verecek yeni bir rutin yaratmak. Yani kendinize sormanız gereken soru burada bana mola ve sosyalleşme imkanı verecek başka ne olabilir? Örneğin bir arkadaşınızla yakınlardaki bir kafeye gitmek ya da sadece ofiste onun yanına gidip bir sohbet başlatmak ya da ofiste oyun alanları varsa -masa tenisi gibi- orada oynamak size yeni bir rutin yaratabilir ve sigara alışkanlığınızı sona erdirmede yardımcı olabilir.

Anahtar Alışkanlık

Bazı alışkanlıklar, hayatımızda domino etkisi yaratabiliyor. Anahtar alışkanlık denen bu alışkanlıklar, bizdeki diğer iyi alışkanlıkları da tetikleyebiliyor. Egzersiz de bunlardan biri. Egzersiz yapan insanlar daha sağlıklı beslenmeye başlıyor, işlerinde daha verimli oluyor, daha az stresli oluyorlar ve daha çok sabır gösteriyorlar.

Rhode Islan Üniversitesinden James Prochaska şöyle diyor: Egzersiz, her yere yayılır. Egzersiz, daha farklı iyi alışkanlıklar kazanmamızı kolaylaştırır”. (The Power of Habit, Charles Duhigg)

Anahtar alışkanlıklar şirketlere yeni bir kültür kazandırmada da etkili oluyor. Amerikan alüminyum şirketi ALCOA’ya CEO olarak gelen Paul O’Neill’in hikâyesi de bunun çok iyi bir örneği.

O’Neill şirkete geldiğinde, dikkatini çeken ilk şey iş kazaları oluyor.

Herkesin O’Neill’in şirket için nasıl bir strateji uygulayacağını, kârı artırmak için neler önereceğini merak ettiği yönetim kurulu toplantısında O’Neill tek bir şey söylüyor: Hedefimiz sıfır iş kazası!

Bu cevap birçok yönetim kurulu üyesini tatmin etmiyor ve kurulda huzursuzluk yaratıyor. Fakat O’Neill, eğer çalışanlar işlerine güvenle, kendilerine bir şey olmayacağını bilerek gelirse onların daha motive çalışacağını, daha mutlu olacaklarını, bu durumun da performanslarına yansıyacağına inanıyor. Ve çalışanların performansının artmasıyla da şirketin daha başarılı olacağını biliyor.

O’Neill’in iş güvenliği planı tam bir alışkanlık döngüsü. O’Neill öncelikle basit bir işaret belirliyor: Bir çalışanın yaralanması. Sonra otomatik bir rutin ortaya koyuyor: Ne zaman bir çalışan yaralansa bölüm müdürü 24 saat içinde bunu O’Neill’e rapor edecek ve aynı kazanın tekrar yaşanmaması için önlem alacak. Ve bir ödül de var tabii ki: Şirkette sadece bu sisteme ayak uyduran ve onu kucaklayan insanlar yükselebiliyor.

İlgili Haber  Bakan Elvan: OSB’lerde tasarım ve dijital dönüşüm merkezi kuracağız

O’Neill’in bu planı o kadar başarılı oluyor ki kaza oranı neredeyse sıfıra iniyor, şirket daha verimli hale geliyor, çalışanlar daha az izin kullanmaya başlıyor.

Birisi O’Neill işe alındığında şirkete 1 milyon Dolar yatırsaydı, O’Neill emekli olduğunda 1 milyon Dolar daha kazanacaktı. Ve hisseleri de 5 kat daha değerli olacaktı. (The Power of Habit, Charles Duhigg;)

Marshmellow Testi

1960 yılında yapılan çok popüler bir araştırma var. Stanford Üniversitesindeki araştırmacılar 4 yaşındaki bir grup çocuğun iradesini ölçmek için bir test hazırlıyorlar. Çocuklar, içerisinde marshmellow gibi bir şekerin olduğu bir odaya götürülüyor ve onlara şöyle bir teklifte bulunuluyor: Odadaki bu bir şekeri hemen şimdi yiyebilir ya da 15 dakika bekleyip 2 şekere sahip olabilirsiniz.

Bu tekliften sonra araştırmacı odadan ayrılıyor ve çocuk odada tek başına kalıyor. Araştırmacılar da çift taraflı ayna sayesinde diğer odada çocuğu rahatlıkla izleyebiliyor. Deneyde bazı çocuklar şekeri hemen yiyor, bazılar biraz bekleyip sonra yiyor, yüzde 30’u da 15 dakika bekleyip iki şekere sahip oluyor.

Yıllar sonra bu çocuklar lisedeyken onların okul başarıları, sınav dereceleri, arkadaşlarıyla olan ilişkileri ve zor bir durumla nasıl mücadele ettikleri inceleniyor. Görülüyor ki marshmellow testinde 15 dakika dayanabilen çocukların lisede notları daha yüksek, okulda daha popülerler ve kötü alışkanlık oranı onlarda çok daha az. Bir şekilde 4 yaşındaki bir irade gösterisi, çocukların sonraki hayatlarında daha başarılı olacağını gösteriyor. Bunun nedeni ise küçük yaşta kazanılan bu alışkanlığın yani iradenin aslında bir tür anahtar alışkanlık olması. İşte bu yüzden çocukların küçük yaşta piyano gibi bir müzik aletine başlaması ya da bir spora başlaması onlara problemlerle mücadele etme, vazgeçmeme konularında alışkanlık kazandırıyor ve hayatlarının sonraki kısımlarında da bu alışkanlığın etkilerini görebiliyorlar.

Kısacası…

Alışkanlıklar hayatımızın önemli bir parçası. Bir alışkanlık yaratmak için işaret-rutin-ödül döngüsü yaratmanın, bir alışkanlığa son vermek için aynı işaretle başlayan ve aynı ödülü veren yeni bir rutin yaratmak gerektiğini unutmamalıyız.

Kaynak: Ömer CERAN / Harvard Business Rewiev

Bu yazıda olan etiketler

Yorumlar