Yeni Değer: Büyük Veri

Bilgi Teknolojileri alanında faaliyet gösteren hemen hemen herkes, son dönemde büyük veri’den söz ediyor. Klasik yöntemlerle işleyemediğimiz bu devasa veriler işimize ışık tutuyor, iş yapma yöntemlerimizi yeniden gözden geçirmemizi sağlıyor ve yeni fırsatlar sunuyor.

338
338

Veriler, Şirketlerin en büyük değeri haline gelmeye başladı. Bir zamanlar Dünyanın en büyük şirketleri petrol şirketleri iken, bugün, Apple, Google, Samsung, Facebook ve Microsoft gibi bilgi teknolojileri şirketleri dünyanın en değerli şirketleri haline geldiler. O halde büyük verinin yeni petrol olduğunu söyeleyebiliriz. Hakikaten de büyük veri yeni petrol ise, uğruna savaşlar çıkacak, milletler, devletler savaşacak mı? Bunu yaşayarak hep birlikte göreceğiz.

Big Data’yı (Büyük Veri), geleneksel yöntemlerle işlenemeyen, 100 terabayt ve üzerindeki veriyi, işleme, bir yerden bir yere transfer etme, analiz etme ve yorumlama gibi işlemlerin tamamı olarak tanımlayabiliriz.

İnternet kullanırken yaptığımız her bir tıklama, hayatımızın bir çok alanında kullandığımız sensörlerin bağlı olduğu yerlerden ilettiği her bir bilgi, sürücülerin otomobil kullanım istatistiklerini takip eden yazılımların topladığı bilgiler, arama motorlarında yapılan aramalar, sosyal medyada yaptığımız her bir yorum, paylaşım ve beğenme, bankalarda oluşan finansal veriler, hastanelerin her bir hasta için tuttuğu tıbbi veriler, telekom şirketlerinin tuttuğu arama kayıtları, fotoğraf arşivleri, sunucular üzerinde tutulan log dosyaları, bulut sistemlerde sakalanan veriler ve mail sunucularda tutulan e-mailler, hepsi bir araya geldiğinde büyük veriyi oluşturmaktadır.

Büyük verinin büyüklüğü bugün ZettaByte (Trilyon Gigabyte) seviyesine ulaşmıştır. 2000 yılında tüm dünyada bir yıl boyunca üretilen veri 800. 000 petabyte büyüklüğünde iken, 2014 yılında 4,4 ZettaByte’a ve 2016 yılında 16 ZettaByte ulaşmıştır. 2020 yılında ise toplam yıllık üretilecek verinin 35 zetabyte ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Bugün dünyada var olan verinin yaklaşık %90’nı son iki yılda üretilmiştir. Internetlivestats.com’dan anlık olarak aldığım verilere göre; bir saniye’de 62.992 Google araması yapılıyor, 7.786 tweet atılıyor, 71.109 YouTube video görüntülemesi ve 2.601.146 e-posta gönderiliyor. Dünyanın yaklaşık % 46,1’i yani yaklaşık 3,4 milyar kişi çevrimiçi durumdalar. Facebook’ta 469.445 adet beğeni yapılıyor, Instagram’a 807 fotoğraf yükleniyor ve Skype üzerinden 801 çağrı yapılıyor.

Mevcut ve klasik yöntemlerle büyük verinin işlenebilmesi mümkün değildir. Google ve Amazon kendi teknolojilerini geliştirerek büyük veri’de başarılı işler yapıyorlar. Google, büyük veri’yi google file system üzerinde tutarken, Amazon ise kendi geliştirdiği DynamoDB üzerinde tutmaktadır. Google ve Amazon’un ardından büyük veri üzerinde en çok çalışma yapan, Facebook, Twitter ve Linkedin gibi şriketler ise geliştirdikleri projeleri açık kaynaklı olarak yayınlayarak öne çıkmaktadırlar.

Veri, yapılandırılmış veri ve yapılandırılmamış veri olarak iki gruba ayrılmaktadır. Faturalar, banka ödemeleri, sınav sonuçları, e-devlet işlemleri gibi veriler yapılandırılmış veri olarak değerlendirilirken, sosyal ağlar, internet’de yapılan gezinmeler, reklam tıklamaları ise yapılandırılmamış veri olarak kabul edilmektedir. Şirketlerin/Kurumların verileri daha önce sadece yapısal veri idi. Bloglar, sosyal medya uygulamaları, e-mail’ler ve sensörlerden alınan veriler gibi yapısal olmayan veriler son dönemde daha anlamlı hale gelmeye ve öne çıkmaya başladı.

Büyük veri olarak üretilen verinin %80’i yapısal olmayan verilerden oluşduğu bilinmektedir. Daha önce değer olarak görülmeyen, çöp veri olarak adlandırılan bu büyük veri, doğru analiz edildiğinde ve yorumlandığında, Şirketlerin doğru karar almalarında, risklerinin yönetilmesinde ve yeni ürün ve servis geliştirmelerinde büyük fayda sağlamaktadır. Büyük veriyi doğru analiz eden şirketler stratejilerini bu yönde belirliyerek, müşterilerine verdikleri ürün ve servislerin kalitesini artırmakta ve müşteri memnuniyetini sağlamaktadırlar.

Büyük veri’yi oluşturan v harfi ile başlayan 5 önemli bileşen vardır. Bunlar variety, velecity, volume, verification ve value’dir. Volume (hacim), saniyede üretilen veri miktarını ve büyük verinin oluşturduğu toplam büyüklüğü gösterir. Velocity (hız), büyük verinin, üretilme ve farklı veri tabanları arasındaki dolaşma hızıdır. Variety (çeşitlilik), büyük bir kısmı yapısal olmayan, farklı teknolojilerin farklı formatlarda (ses, resim, video, text gibi) oluşturduğu çok çeşitli verileri izah etmektedir. Value (değer), analiz edilen yorumlanan büyük verinin Şİrketlere/Kurumlara kattığı değerdir. Verification (doğrulama) ise, bilgi transferi esnasında bilginin doğru alınabilmesini sağlar. Ayrıca güvenlik seviyesinin kontrol edilerek verilerin yetkili kişiler tarafından alınabilmesini ve gizliliği temin eder.

İlgili Haber  “Verisini koruyamayan bir ülke egemenliğini de koruyamaz”

insanoğlunun bilgisayar etkileşimini 4 dönemde irdelemek mümkündür. 1960-1980 arası ana bilgisayarların kullanıldığı ‘Mainframe Dönemi’, 1980-2000 arası bilgisayarların kişisel olarak kullanılmaya başlaması ve işyerlerine ve evlere girmeye başlaması ilekişisel bilgisayar (PC) Dönemi’, 2000-2020 arası iletişimin ve internetin kademeli olarak mobile kayması ile ‘Mobil Dönem’ ve 2020 ve sonrasını, Şirketlerin dijital dönüşümü ve büyük verinin analizi ve yorumlanması ile ‘Dijitalleşme ve Büyük Veri Dönemi’ olarak değerlendirmek mümkündür.

Bilgisayarın ve akıllı telefonların yaşamımızın her alanında yoğun bir şekilde kullanılması, ZettaByte boyutunda verilerin saklanması, transferi, işlenmesi ve analiz edilmesi gibi önemli yeni sorumlulukları ortaya çıkardı. Burdan hareketle yeni iş alanları, görev tanımları ortaya çıktı. ‘Data scientist’, ‘data engineer’, ‘big data engineer’, ‘machine learning scientist’, ‘business analytics specialist’, ‘data visualization developer’ gibi tüm dünyada geçerliliği olan yeni meslekler uzmanlıklar ortaya çıkmıştır.

Büyük veri ile birlikte, verileri işleyecek, analiz edecek ve anlamlandıracak veri uzmanlarına veri analitiği ekiplerine ihtiyacımız olacak. Şirketler biran evvel veri analitiği ekipleri kurmalıdırlar. Türkiyede ve Dünyada önemli bir miktarda ‘veri analisti’ eksiği bulunmaktadır, bu açık her geçen gün artmakta ve uzman yetenek bulmakta ciddi güçlükler yaşanmaktadır. Üniversitelerinizin bu alanda hızlı harekete geçerek veri uzmanları yetiştirecek lisans ve yüksek lisans programları başlatmaları son derece kıymetli olacaktır.

Büyük veri’de önemli konulardan biri de verinin sahipliğidir. İnsanlar bilgisayarları ve akıllı telefonları üzerinden yaptıkları her türlü işlemde hem veri üretiyorlar hemde iz bırakıyorlar. Üretilen verinin sahipliği ile igili farklı yorumlar yapılıyor. Verinin sahibi işlemi yapan kişi mi, donanım üreticisi mi yazılım üreticisi mi? Verinin gerçek sahibi hukuki olarak veriyi üreten kullanıcıdır ve kullanıcının izni olmadan bu veriler kullanılamaz.

Müşterilerden toplanan verinin müşterinin bilgisi dahilinde toplanması çok büyük önem arz etmektedir. Bir çok dünya ülkesinde müşteri datası izne tabidir. Ülkemizde de geçen yıl mart ayında çıkarılan 6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU ile kişisel veriler teminat altına alınmıştır. Kişisel veriler, ilgili kişinin açık rızası ve ancak bu kanunda izah edilen usul ve esaslara uygun olarak işlenebilir. Bununla birlikte 2015 yılında çıkarılan 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesine dair kanun, tüketicilerden izin almadan herhangi bir elektronik ticari iletişimin kurulmasına izin vermiyor. 1 Mayıs 2015 öncesinde tüketicilerden onay alınmadan oluşturulan müşteri veritabanları artık kullanılamaz, kullanmak isteyen şirketlerin yeniden izinli veritabanı oluşturmaları gerekiyor.

Büyük veri uygulamalarını nesnelerin interneti (IoT) ile birlikte daha çok görmeye başlayacağız. Nesnelerin interneti öncesinde bilgisayarlar ve akıllı telefonların ürettiği veri zaten yeterince büyük rakamlara ulaşmıştı. Bu rakamlara birde IOT ile birlikte gelecek cihazları ilave ettiğimizde ortaya çok büyük veri çıkıyor.

Gartner’a göre 2020 yılına kadar 20,8 Milyar cihaz bağlanmış olacak. Bu kadar cihaz tarafından üretilen veriyi saklamak, analiz etmek ve BT operasyonu yönetmek Bilgi Teknolojileri yöneticileri için büyük bir iş olacaktır. Bulut tabanlı Microsoft Azure, Amazon Web Services ve Google Big Data ürünleri bu zor ve kompleks işlemlerin üstesinden gelmek üzere hızlı ve kolay çözümler sunmaktadırlar.

Büyük veri, şirketlere müşterilerini daha iyi tanıma ve anlama fırsatı sunmaktadır. Şirketler özellikle sosyal ağlar aracılığı ile müşterileri ile ilgili çok daha fazla bilgi toplamaktadırlar. Bu bilgiler Şirketlerin müşterilerine odaklı satış ve pazarlama kampanyaları yapmalarını, kişeselleştirilmiş ürün ve servis sunmalarına imkan sağlamaktadır. Bununla birlikte veriye dayalı kararlar vererek rakiplerinden farklılaşma ve hızlı aksiyon almalarını sağlamakta ve rekabet avantajı sağlamaktadırlar.

İlgili Haber  Yeni Ekonominin Petrolü: Büyük Veri – I

Verinin toplanması bir şekilde yapılıyor, mühim olan verinin işlenmesi ve anlamlandırılmasıdır. Aslında biz büyük veriyi anlamlandıramadığımız için onu “veri” olarak kabul ediyoruz, anlamlandırdığımızda bu veri bilgi haline dönüşüyor. Şirketler, hızlı ve anlık sonuçlara olan ihtiyacı, Büyük Veri’nin anlık olarak anlamlandırılmasını zorunlu hale getiriyor. Yapay zeka, makina öğrenmesi ve derin öğrenme gibi teknolojiler ile verileri analiz etmek ve anlık sonuçlar çıkarılabilmektedir.

Büyük veri’den datadan para kazanacak yeni iş modellerini geliştirmek çok zor gözüküyor. Bir çok şirket, müşteri verilerini düzenli olarak topluyor. Bu işe başlayan şirketlerin bir bölümü bu datayı önce bir toplayalım sonra nasıl değerlendireceğimize karar veririz diye işe başlayabiliyor. Belli bir starateji ve iş planı içinde toplanmayan datalar bir süre sonra işe yaramayan ve toplayan şirkete ekstra maliyet yaratan bir külfet haline gelebiliyor. Bu yüzden büyük veri işine giren şirketlerin iş planlarını çok iyi yapmaları ve uzun dönemli stratejiler ile bu alana yatırım yapmaları tavsiye edilir. Öte yandan direkt gelir olarak gözükmeyen ama dolaylı olarak müşteri memnuniyetini artıran, müşteri ilişkilerini iyileştirmede kullanılan büyük veri, uzun dönemde şirketlere büyük avantaj ve para kazandırmaktadır.

Müşteri deniyimi, günümüzde son derece önemli hale gelmiştir, müşterisini tanıyan, ihtiyaçlarını anlayan ve buna göre ürün ve servislerini güncelleyen şirketler rekabette bir adım öne çıkmaktadır. Müşteri deneyimine çok önem veren bazı büyük şirketlerin CEO’larının, ünvanlarını, ‘Müşteri Deneyimi Yöneticisi – Chief Experince Officer’ olarak yenilediklerini ve büyük veri’ye çok önem verdiklerini görüyoruz. Şirketlerin büyük bir bölümü büyük veriye yatırım yapmaktadır.

Gartner’ın yaptığı bir araştırmaya göre şirketlerin %73’ü Big Data’ya yatırım yapıyor ya da yatırım yapmayı planlyorları. Büyük Veri, doğru iş modelleri çerçevesinde Şirketler için yeni bir gelir kaynağı olacaktır. Simpilearn.com’un yaptığı bir analize göre, büyük veri’nin 2018 yılı sonuna kadar dünya genelinde 47 Milyar Dolar’lık bir pazar büyüklüğüne ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Günümüzde büyük veri, eğitim, sağlık, finans ve perakende sektörlerinde yoğun olarak kulllanılmaktadır. Büyük veri, Pazarlama Üst Yöneticileri (CMO’lar) için büyük fırsatlar sunmaktadır. Şirketlerin pazarlama yöneticileri büyük veri sayesinde daha müşteri odaklı kararlar alabilmektedirler. Amerikanın dört dev teknoloji şirketi Facebook, Apple, Google ve Amazon’un (FAGA olarak adlandırılmaktadırlar) başarısındaki en mühüm şey, büyük veriyi çok iyi analiz etmeleri ve müşteri deneyimini çok iyi tecrübe etmeleridir.

Büyük veri de en mühim konulardan biri de ‘veri güvenliği’dir. Telefonlardan, bilgisayarlardan, sensörlerden, nesnelerden toplanan her türlü datanın güvenli bir şekilde toplanması ve saklanması son derece önemlidir.

Türkiye’de de büyük verinin önemi son yıllarda daha da iyi anlaşılmaya başlanmıştır. Genişbant internet trafiğinin artması, fiber altyapılarının yaygınlaşması ve 4G teknolojilerinin hayatımıza girmesi, bu önemi daha da artırmaktadır. Kalkınma Bakanlığının 2014-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı Taslağı “Kamuda Büyük Veri Pilot Uygulaması Gerçekleştirilmesi” 2014-2016 yıllarında tamamlanması planlanmıştır. Bu eylem ile büyük verinin ekonomik değere dönüşmesi sağlanması ve kamuda büyük veri uygulamalarının geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Kaynak: Dr. Cebrail Taşkın, MBA
Chief Technology Officer (CTO) & Chief Digital Officer (CDO)

Bu yazıda olan etiketler

Yorumlar